Atasözleri İçinde Kadın Kimliği

Toplumun temelini oluşturan ailenin kurucusu kadın yada erkeğe yüklenen değer yargıları sosyolojik manada önemlidir, bunlar araştırılmaya değer özellikler taşımaktadır. Geçmisten günümüze değişkenlik gösteren bu degerler mesela İslamiyet öncesi atlı göçebe kültürü ile günümüz iletişim, bilgi toplumunda aynı nitelikleri taşımamaktadır. Bu hususta Kadın Ansiklopedisinde (1984:403) şu ifadeler yer almaktadır.

“İslamiyetten önceki atlı-göçebe medeniyeti döneminde teşekkül eden destan yada efsanelerde kadın bu devrin ideal erkek tipi olan Alp tipine benzer. Kadın da erkek gibi ata biner, ok atar, kılıç kullanır veya gerektiginde düşmanla kahramanca savaşır. Bu eserlerde kadın yerleşik medeniyet dönemlerinde teşekkül eden edebiyatlarda olduğu gibi haz veyahut aşk konusu değildir.”

Zamana, siyasi, idari yapılanmaya, kültürel değişime yada ekonomik koşullara dayalı olarak farklılıkların gözlendiği günümüz toplumunda geleceğe yönelik birtakım uygulamalara kaynaklık etmesi bakımından tasviri nitelikteki çalısmalara da ihtiyaç duyulmaktadır. Sosyal, siyasal yapılanmaların yanında basın, yayın organlarının da yönlendirmeye çalıştığı, istismar edilen, bazen de kasıtlı olarak yıpratılmaya çalışılan kadın ve erkek kimliğinin şüphesiz zaman içerisinde birtakım değer değişimlerine uğraması göz ardı edilemeyecek bir gerçektir.

Kadın kavramıyla ilgili olarak dünya atasözleri üzerine bazı çalışmalar yapılmakla beraber edebiyatımızda Türk atasözleri kadın veya erkek kimliği ile nitelikleri yönünden ayrıntılı şekilde birer incelemeye tabî tutulmamıştır. (Bu hususta şu iki çalışma tespit edilmiştir : Candan Selek “Atasözlerinde Kadın”, Türk Folklor Araştırmaları, Sayı 143, Cilt 6, İstanbul, Haziran 1961; Hatice Bektaş, “Çeşitli Ulusların Halk Edebiyatlarında “Kadın”la İlgili Ata Sözleri”, Türk Dili, Sayı 523, Ankara, Temmuz 1995.)

Geçmişimizin bir nevi hafıza, değer kaydı olan atasözlerimizde erkeğin dünyasında, anne, kız kardeş, eş, sevgili olarak görünen karşıt cins kadını nitelemek için başlıca şu kelimelerin kullanıldığını görüyoruz: Kız, kadın, avrat, karı, hanım, hatun, yar, güzel, dişi, dilber. Nikahlı kadın anlamına gelen Arapça zevce kelimesi, ayrıca Arapça karı koca manasına gelen zevc (Doğan, 1999:729) ise atasözlerimiz de hiç kullanılmamıştır. Ayrıca içinde kadınlarla ilgili kelimelerin geçtiği yüzlerce atasözümüz, bunlarında anlamları vardır. Yine cinsiyet açıkça belirtilmese de “Çocuk seversen beşikte, koca seversen döşekte”, “Erine göre bağla başını, tencerene göre kaynat aşını”, “Erkegini ögren, sonra evlen.” gibi atasözlerinin muhatabı da kadındır. İçinde kadın yada erkek kelimeleri geçmesine rağmen bazı atasözleri konumuzla doğrudan ilgili olmadığı için değerlendirmeye tabi tutulmamıştır.

Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Menü
Giriş