Nesne Yüklem İlişkisi Fiiller Konu Anlatımı

Nesne Yüklem İlişkisi konusu, TYT Türkçe ve AYT Edebiyat testinde sorulan konulardan biri. Anlam sorularından farklı olarak bu konuyla ilgili öğrenmen gereken bazı tanımlar, kavramlar ve kurallar mevcut. Geçişli Fiil, Geçişsiz Fiil, Oldurgan Fiil, Ettirgen Fiil kavramlarından bu yazımızda bahsedeceğiz. Notlara göz atıp soru çözmeye başladıktan sonra bu konunun sana çok kolay geleceğine eminiz! Şimdi birlikte Nesne Yüklem İlişkisi konusunu keşfedelim!

Nesne Yüklem İlişkisi

Eylemin nesne alıp almaması durumuna göre eylemler dörde ayrılır:

  • Geçişli Eylemler
  • Geçişsiz Eylemler
  • Oldurgan Eylemler
  • Ettirgen Eylemler

1. Geçişli Eylemler

Nesne alan veya alabilen fiillerdir. “Ne, neyi, kimi” sorularına yanıt verir.

Geçişli eylemleri cümleden bağımsız bir şekilde düşündüğümüzde eylemin başına “onu,onları” sözcüklerini getirdiğimizde eylemle uyumlu bir şekilde okuyabiliriz.

Not: Geçişli fiiller “kılış fiili” özelliği gösterirler.

  • Örnek: Mağazadan kardeşime iki gömlek aldım.
    • aldım-> eylem
    • (ben)->gizli özne
    • Ne (aldım)->iki gömlek->belirtisiz nesne
    • (onu) aldım-> eylem “onu” sözcüğüyle uyumlu okunduğundan  geçişlidir.
  • Örnek: Romanları kitaplığın raflarına dizdim.
    • dizdim->eylem
    • (ben) gizli özne
    • Neyi (dizdim) ->kitapları-> belirtili nesne
    • (onları) dizdim->eylem “onları” sözcüğüyle uyumlu okunduğundan geçişlidir

Not: Kimi cümlelerde nesne olmadığı hâlde eylem geçişlilik özelliği gösterebilir,bu eylemlerde geçişli eylem kabul edilir. Bu tür cümlelerde yine eylemi “onu,onları” sözcükleriyle uyumlu okuyabiliriz.

  • Örnek: Pazardan gelince aldım.
    • aldım->eylem
    • (ben)->gizli özne
    • pazardan gelince->zarf tümleci
    • (onu) aldı ->uyumlu okunuyor
    • Cümlede nesne olmadığı hâlde cümle “onu” sözcüğüyle uyumlu okunduğu için eylem geçişlidir.

2.Geçişsiz Eylemler

Nesne alamayan fiillerdir. “ne, neyi, kimi” sorularına yanıt vermezler.

Geçişsiz fiillerin başına “onu,onları” getirildiğinde eylemle uyumlu okunmaz.

Geçişsiz fiiller “durum fiili,oluş fiili”  özelliği gösterir.

  • Örnek: Tüm sınıf bana güldü.
    • güldü->eylem
    • (onu) güldü->eylem (onu) sözcüğüyle uyumlu olunmadığından geçişsizdir
  • Örnek: Herkes buluşma yerimize zamanında gelmişti.
    • gelmişti->eylem
    • (onu) gelmişti -> eylem “onu” sözcüğüyle uyumlu olunmadığından  geçişsizdir.

3. Oldurgan Eylemler

Geçişsiz fiillere “-r, -t, -tır, -dır” eklerinden biri getirilerek geçişli duruma getirilen fiillere denir.

Geçişsiz EylemOldurgan Eylem
uyuuyu-t
pişpiş-ir
gülgül-dür
korkkork-ut
ölöl-dür

Not: Oldurgan eylemlerde eylemin kök hali “onu”  sözcüğüyle uyumlu okunmazken  “-r,-t,-tır,-dır” eklerini almış hali “onu” sözcüğüyle uyumlu okunur.

4.Ettirgen Eylemler

Geçişli bir eyleme “-r, -t, -tır, -dır” ekleri getirilerek geçişlilik derecesi arttırılan fiillere denir.

Ettirgen eylemlerde işi başkasına yaptırma anlamı vardır.

Geçişli EylemEttirgen Eylem
yazyaz-dır
okuoku-ut
çizçiz-dir
söylesöyle-t
  • Örnek: Bahçedeki yabani otları kardeşine budattı.
    • “budamak” fiili geçişliyken “-t” ekiyle geçişlilik derecesi arttırılmış ve ettirgen eylem haline getirilmiştir. Bu cümlede eylem başkasına “kardeşine” yaptırılmıştır.

Nesne Yüklem İlişkisi Örnek Soru Çözümü

Nesne Yüklem İlişkisine Göre Fiiller konu anlatımımızın sonuna geldik! Türk Dili ve Edebiyatı eğitmenimiz Mehmet Selim Hoca, bu konuyla ilgili bilmen gereken temel bilgileri bu yazıda özetlemeye çalıştı. Konuyu tam olarak anlamak için bol bol soru çözümü yapmak da çok önemli. Bu konuya ait tanımları, kavramları ve kuralları gördükten sonra bol bol pratik yapmalısın. Kendi kaynaklarından sonra MEB Kazanım Testlerine de göz atabilirsin. Kunduz’da şu ana kadar, Nesne Yüklem İlişkisine Göre Fiiller konulu binlerce soru alanında uzman Türk Dili ve Edebiyatı eğitmenleri tarafından çözüldü. Şimdi o sorulardan birkaçı senin için burada. Daha fazla Fiiller sorusu ve detaylı çözümlerini görmek istersen, aşağıdaki butona tıklayabilirsin!

Paylaş

Yorumlar - (2 Adet Yorum Mevcut)

  1. Have you ever considered creating an e-book or guest authoring on other
    blogs? I have a blog based upon on the same subjects
    you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my subscribers would
    value your work. If you’re even remotely interested, feel free to
    send me an e-mail.

  2. magnificent put up, very informative. I’m wondering why the opposite experts of this sector do
    not realize this. You should proceed your writing.
    I’m sure, you have a huge readers’ base already!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Menü
Giriş