Yazım Kuralları Konu Anlatımı

Yazım Kuralları Konu Anlatımı

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

1) Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem vb.) konur.              

  • Atatürk “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!” diyor.

UYARI: İki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz.
Bir zamanlar -bu zamanlar çok da uzak değildir, bundan on, on iki yıl önce- Türk saltanatının maddi sınırları uçsuz bucaksız denilecek kadar genişti.


2) İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar.

  • Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir.

UYARI: İki noktadan sonra cümle ve özel ad niteliğinde olmayan örnekler sıra­landığında bunlar büyük harfle başlamaz.
Bu eskiliği siz de çok evde görmüşsünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler…


3) Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar.

  • Kaymakam Erol Bey  / Mustafa Efendi /  Zeynep Hanım  / Mimar Sinan / Genç Osman                          

UYARI: Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar.
Güzin ablama gittim.


4)  Cümle içinde özel adın yerine kullanılan makam veya unvan sözleri büyük harfle başlar.

  • Uzak Doğu’dan gelen heyeti Vali dün kabul etti

5) Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar

  • Boncuk, Fındık, Minnoş, Pamuk

6) Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar.

  • Alman, Arap, İngiliz, Japon, Rus, Türk; Kazak, Kırgız, Oğuz, Özbek, Tatar; Hacımusalı, Karakeçili

7) Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar.

  • Türkçe, Almanca, İngilizce, Rusça, Arapça; Oğuzca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca

8)  Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar.

  • Müslüman; Hristiyanlık, Budist; Hanefilik, Katolik

9) Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar.

  •  Tanrı, Allah, İlah, Cebrail, Zeus, Osiris, Kibele vb.

UYARI: “Tanrı, Allah, İlah” sözleri özel ad olarak kullanılmadıklarında küçük harfle başlar.
Eski Yunan tanrıları. / Amerika’da kaçakçılığın allahları vardır.


10)  Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar.

  •  Merkür, Neptün, Satürn; Halley vb.

UYARI: Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen terim anlamı dışında kullanıldıklarında küçük harfle başlar.
Biz dünyadan ayrı yaşarken dünya epey değişmiş.

11) Düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde doğu ve batı sözlerinin ilk harfleri büyük yazılır.

  •  Batı medeniyeti, Doğu mistisizmi vb.

UYARI: Bu sözler yön bildirdiğinde küçük yazılır.
Bursa’nın doğusu, Ankara’nın batısı vb.


12)  Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar.

  •  Ağrı Dağı /  Aral Gölü /  Asya Yakası / Çanakkale Boğazı / Ege Denizi / Fırat Nehri  / Süveyş Kanalı

13) Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar.

  •  Halit Rıfat Paşa Mahallesi / Karaköy Meydanı / Gazi Mustafa Kemal Bulvarı/  Nene Hatun Caddesi

UYARI: Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, belde, köy, eyalet, vilayet vb. sözler küçük harfle başlar.
Konya ili / Etimesgut ilçesi / Uzungöl beldesi / Taflan köyü / Arizona eyaleti / İstanbul vilayeti


14)  Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar

  • Dolmabahçe Sarayı / Çankaya Köşkü / Horozlu Han / Ankara Kalesi / Galata Köprüsü   

15)  Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda, yer adının ilk harfi büyük yazılır.

  • Hisar’dan, Boğaz’dan, Köşk’e

16)  Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

  • Türkiye Büyük Millet Meclisi / Türk Dil Kurumu  / Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi         

17)  Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

  • Medeni Kanun  /Türk Bayrağı Tüzüğü  / Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği

18) Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik ve makam sözleri asılları kastedildiğinde büyük harfle başlar.

  • Bu yıl ise Meclis, yeni döneme erken başlayacak

19)  Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, beste vb.) her kelimesi büyük harfle başlar.

  • Kendi Gök Kubbemiz / Onuncu Yıl Marşı / Sinekli Bakkal  / Resmî Gazete / Kaplumbağa Terbiyecisi

UYARI: Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz.
Milliyet gazetesi / Türk Dili dergisi / Halı Dokuyan Kızlar tablosu

UYARI: Kitap, makale, tiyatro eseri, kurum adı vb. özel adlarda yer alan kelimelerin ilk harfleri büyük yazıldığında ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır.
Mai ve Siyah / Leyla ile Mecnun / Turfanda mı Turfa mı / Diyorlar ki


20) Ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama günlerinin adları büyük harfle başlar.

  • Cumhuriyet Bayramı  / Ramazan Bayramı /  Miraç Kandili / Anneler Günü

21)  Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar.

  • Cilalı Taş Devri /  İlk Çağ / Lale Devri / Millî Edebiyat Dönemi

22) Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar:

  • Türklük /  Avrupalılaşmak  /  Darvinci / Bursalı

UYARI: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle başlamaz.
acem (Türk müziğinde bir perde) hicaz (Türk müziğinde bir makam) allahlık (saf, zararsız kimse)
donkişotluk (gereği yokken kahramanlık göstermeye kalkışma)


23) Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar.

  • Antep fıstığı / Frenk gömleği / İngiliz anahtarı / Maraş dondurması  /  Van kedisi

24) Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.

  • 28 Aralık 1982’de göreve başladı. / Anneler Günü bu yıl 13 Mayıs Pazar günü kutlanacak.

UYARI: Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar.
Anneler Günü mayısın ikinci pazar günü kutlanıyor.


SAYILARIN YAZIMI

1) Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.

  •  iki yüz / üç yüz altmış beş /  bin iki yüz elli bir

2) Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları bitişik yazılır.

  • Altmışaltı / ellibir /  yirmibir

3) Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz.

  • 8.’inci değil 8’inci  / 2.’nci değil 2’nci

4) Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir.

  • 2’şer değil ikişer / 100’er değil yüzer vb.

İKİLEMELERİN YAZIMI

1) İkilemeler ayrı yazılır:

  • adım adım /  ağır ağır /  akın akın / allak bullak

2) İsim durum ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır

  • baş başa / diz dize  /  el ele

DÜZELTME İŞARETİ

1) Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine konur:

  • adem (yokluk), âdem (insan) / adet (sayı), âdet (gelenek, alışkanlık)
  • alem (bayrak), âlem (dünya, evren)  /  aşık (eklem kemiği), âşık (vurgun, tutkun)
  • hal (sebze, meyve vb. satılan yer), hâl (durum, vaziyet) / şura (şu yer), şûra (danışma kurulu)
  • hala (babanın kız kardeşi)/  hâlâ (henüz)  /  rahim (esirgeme)/ rahîm (koruyan, acıyan)

2)  Nispet ekinin, belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için kullanılır

  •  (Türk) askeri ve askerî (okul) /  (İslam) dini ve dinî (bilgiler)
  •  (fizik) ilmi ve ilmî (tartışmalar)  / (Atatürk’ün) resmi ve resmî (kuruluşlar)

KISALTMALARIN YAZIMI

1) Gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

2) Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.

  • cm’yi /  kg’dan / mm’den /  kr.un

Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.

  • BDT’ye /  TDK’den / THY’de  / TRT’den

3) Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin veya üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır.

  •  vb.leri  /  Alm.dan / İng.yi   / cm³e (santimetreküpe)   / m²ye (metrekareye)   

YÖN BİLDİREN SÖZCÜKLERİN YAZIMI

1) Yer-yön bildiren (doğu ,batı,güney,kuzey,orta…) sözcükler, tek başına ya da özel isimden sonra kullanıldıklarında küçük harfle, özel isimden önce kullanıldıklarında büyük harfle başlar.

  • Siz Kuzey Amerika’yı gördünüz mü?                 

UYARI: Ara yönler bitişik yazılır.
Kuzeybatı / güneydoğu


Kİ’NİN YAZIMI

Bağlaç olan ki ayrı yazılır.

  • Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer.

Uyarı: İlgi zamiri ve sıfat yapan ki bitişik yazılır.
Seninki düpedüz zulüm. ( -ki ilgi zamiri )
Delikanlı çağımızdaki cevher ( – ki sıfat yapan ki )

Uyarı: Sanki, oysaki, mademki, belki, çünkü meğerki, illaki kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır.


DA’NIN YAZILIŞI

1) Bağlaç olan de cümleden çıkarıldığında cümlede anlam bozulmaz.

Bağlaç olan de cümleye dahi dahi anlamı verir.

UYARI: Bağlaç olan de (te , ta) şeklinde yazılmaz.

Uyarı: ya da her zaman ayrı yazılır.

  • Ağlasan da faydası yok / Yurtta sulh cihanda sulh
  • Konuyu hiç de anlamadı /   Konuşmacıyı ayakta alkışladılar
  • Kıyamet kopsa da duymaz  / Fransa’ da birkaç yıl kalmış

Mİ’NİN YAZIMI

1) Bu ek her zaman ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar.

  •  Kaldı mı? / Sen de mi geldin?  / Olur mu?

2) Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır:

  •  Verecek misin?/ Okuyor muyuz? / Çocuk muyum?

3) Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır:

  • Güzel mi güzel!  /   Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız.

UYARI: Birleşik fiillerde mi soru eki iki kelimenin arasına da gelebilir:
Vaz mı geçtin?


BİTİŞİK YAZILAN BİRLEŞİK KELİMELER

1) Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

  • birbiri (< biri biri) / kaynana (< kayın ana) /  nasıl (< ne asıl)/  pazartesi (< pazar ertesi)

2) Özgün biçimleri tek heceli bazı Arapça kökenli kelimeler etmek, eylemek, olmak yardımcı fiilleriyle birleşirken ses düşmesine, ses değişmesine veya ses türemesine uğradıklarında bitişik yazılır.

  • Emretmek / kaybolmak  / affetmek  /  fark etmek

3) Kelimelerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında anlam değişmesine uğradığında bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.

  • Keçiboynuzu / karafatma / kargaburnu / kadınbudu / beştaş  / vişneçürüğü  / samanyolu               

4)  -a, -e, -ı, -i, -u, -ü zarf-fiil ekleriyle bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek ve yazmak fiilleriyle yapılan tasvirî fiiller bitişik yazılır.

  • Düşünebilmek  /  alıvermek / uyuyakalmak  / gidedurmak  / çıkagelmek / öleyazmak

5)  Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır.

  •  Albeni /  ateşkes / çalçene  / çekyat /  yapboz

6)  Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

  •  Ayakaltı  / bilinçaltı / gözaltı /  ayaküstü  /    ikindiüstü  /  akşamüzeri

7)  Dilimizde her iki ögesi de asıl anlamını koruduğu hâlde yaygın bir biçimde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan kelimeler de vardır.

  • Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları
    • Başbakan / başçavuş / başhekim / başkahraman / başkent / başkomutan / başrol / başsavcı
  • Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları 
    • aşçıbaşı /  binbaşı  / elebaşı / mehterbaşı  /  ustabaşı
  • Ağa, baba, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler
    • ağababa / ağabey / beyefendi / efendibaba / hanımanne
  • Biraz, birçok, birçoğu, birkaç, birkaçı, birtakım, herhangi, hiçbir, hiçbiri belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır.

8)  Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

  • Aşevi / bakımevi  / basımevi /doğumevi / gözlemevi / huzurevi

9) Hane, name, zade, zede kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır

  • Dershane / yazıhane / beyanname / amcazade / depremzede

10)  Arapça ve Farsça kurala göre oluşturulan sözler bitişik yazılır.

  •  Gayrimeşru / Kuvayımilliye  / Servetifünun / aleykümselam /  darülfünun

11)  Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır.

  •  İçişleri / Dışişleri / Genelkurmay  / Yükseköğretim Kurulu / Açıköğretim Fakültesi

AYRI YAZILAN BİRLEŞİK KELİMELER

1)  Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.

  • köpek balığı / sümüklü böcek / güzelavrat otu / yer elması  / kuru fasulye

2) Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.

  • olağan dışı / yasa dışı / hafta içi / yanı sıra

3) Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.

  • yer altı (yüzey)  böbrek üstü bezi, tepe üstü (en yüksek nokta)

4) Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır.

  • alt yazı  / ana dili / ön söz  / ön yargı   /  yan etki  /   orta oyunu
Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Menü
Giriş